maandag, april 28, 2014

 

Het leven is een kwestie van zaaien, loslaten en groeien, soms op een heel andere manier dan je van te voren hebt bedacht, aldus Kees Scheijgrond. Hij vertelde zijn levensverhaal voor een aandachtig gehoor van ongeveer 50 mensen. De bijeenkomst in Den Haag op zondag 16 maart was dit seizoen de derde in een serie van drie waarin één persoon centraal staat. Initiatives of Change (IC) organiseert elk seizoen een aantal van deze bijeenkomsten.

Kees is vlak voor de oorlog geboren in Schoonhoven. Hij komt uit een maatschappelijk betrokken nest. Zo zette zijn opa zich vol idealisme in voor de Bond voor Staatspensionering, een vroege pleitbezorger voor het staatspensioen. In het laatste jaar van de oorlog verhuisde de familie Scheijgrond naar Amersfoort. Hier maakten ze de hongerwinter mee en zagen of hoorden ze geallieerde bommenwerpers en Duitse V-1’s overvliegen.

Goede les

Kees is al sinds jaar en dag betrokken bij het werk van IC. Daarin is je persoonlijke instelling in relatie tot de samenleving een belangrijk uitgangspunt. Kees was hier al van jongs af aan mee bezig, getuige een voorval uit zijn lagere schooltijd, dat hij kenschetst als ‘jeugdzonde’. Vlak na de oorlog hadden hij en zijn broer op het paadje over een stuk braakliggend land een valkuil gegraven. ‘We dachten dat niemand er iets van zou zien, tot ze erin vielen en lieten de kuil trots aan onze vader zien. Tot onze verbazing ontplofte die zo wat. Woedend legde hij uit dat mensen hun benen er in konden breken. Die kuil moest onmiddellijk dicht en wee ons gebeente als we ooit nóg eens zoiets zouden uithalen. Dat was een goede les, die me geleerd heeft bij alles wat je doet ook rekening te houden met een ander’, aldus Kees.

Kees zelf

Koninklijke Marine

Op  het gymnasium ging Kees ’s zomers altijd met een vriend naar het zeekamp van het Jeugd Zee Verbond in Medemblik. Hij beleefde hier een geweldige tijd. Zeilen op het IJsselmeer met marine sloepen, een tweedaags bezoek aan Den Helder, slapen in het ruim van een oud landingsvaartuig. De keuze om na zijn eindexamen naar de Marine te gaan was dan ook een logische vervolgstap. Hij werd toegelaten tot de officiersopleiding: een strenge opleiding – gedisciplineerd en volgens vaste regels. Toch kijkt hij met plezier terug op die jaren.

33 Jaar heeft zijn marine loopbaan geduurd.  Er waren veel hoogtepunten, zoals verre reizen naar o.a. Nederlands Nieuw Guinea, een uitwisselingsprogramma met de US Navy. Later volgde het commando over drie schepen. Het kende helaas ook een dramatisch dieptepunt tijdens het commando over Hr. Ms. Drenthe, een onderzeebootjager met een bemanning van 250 man. Op weg naar Curacao brak er een grote brand uit in het ketelruim, waarbij twee bemanningsleden het leven lieten. Een dergelijke ramp laat je natuurlijk nooit meer los. In de jaren na de brand kreeg Kees van tijd tot tijd een anonieme brief met een bijbeltekst. Hij schonk er niet al te veel aandacht aan, totdat hij via een vlootpredikant in gesprek raakte met een sergeant-machinist van de Drenthe. Het bleek dat deze na 20 jaar nog steeds zwaargebukt ging onder het drama. Na een openhartig gesprek waarin beide mannen hun gevoelens over de gebeurtenissen deelden, gingen ze met een hartelijke handdruk uiteen. De anonieme brieven waren vanaf dat moment verleden tijd. 

Marina en Caux

Tijdens zijn marine jaren ging Kees vaak in het weekend naar zijn ouders in Amersfoort, als hij tenminste niet op zee was. Op een dag was hij zijn auto aan het wassen achter het ouderlijk huis toen er een meisje kwam aanfietsen en haar Gazelle tegen de garage van de buurvrouw zette. Ze raakten in gesprek. Het meisje bleek Marina te heten en op het Amersfoorts Lyceum te zitten.  Even was er een gevoel van teleurstelling bij de vrijgezelle marineofficier. Een schoolmeisje…dat kon hij toch niet maken!  Toen vroeg Marina of hij wel eens nadacht over de zin van het leven. Kees stond met zijn mond vol tanden. Dit waren geen vragen die dagelijks aan bod kwamen in de wereld van de Marine. En weer was er dat onrustige gevoel - ze is niet te jong, maar te wijs! Marina was in die tijd betrokken bij ‘Sing-out Nederland’, een muzikale show van Morele Herbewapening (MH, de voorloper van IC). Bijna ieder weekend stond ze op het toneel met een boodschap rond het thema ‘What are you living for?  Waar leef je voor?’ Ze had geen zin in een volgende verliefdheid met een kwibus, die er weer vandoor ging als de grap er af was. Uiteindelijk is het allemaal goed gekomen. In 1968 zijn Kees en Marina getrouwd in Barneveld.

publiek bij levensverhaal KeesDe eerste jaren van hun huwelijk stonden vooral in het teken van ‘huisje, boompje beestje’. Er kwam een gevoel van leegte. ‘Is dit het dan? Een mooiere auto, groter huis, en carrière maken? Is het leven niet meer dan dat?’ Ze besloten weer eens contact op te nemen met Marina’s oude vrienden van Morele Herbewapening. Dat leidde ertoe dat ze met Kerst 1973   voor het eerst met hun twee jonge kinderen naar het centrum van MH in Caux gingen. De eerste dagen daar waren een groot feest van gezelligheid: aardige mensen, open haardvuur in de grote hal en liedjes bij de grote kerstboom. Maar daarna kwam bij Kees het gevoel op dat er bij al die warmte iets was waar hij geen deel van uitmaakte. Hij stelde op een ochtend zelfs aan Marina voor de resterende vakantiedagen als gezin ergens anders in het mooie Zwitserland door te brengen. Zij hoorde dat zwijgend aan en stelde toen voor dat hij naar de   keuken zou gaan om te kijken of hij misschien kon helpen. Na een paar minuten zat hij samen met een groepje mensen van allerlei leeftijden en nationaliteiten aardappels te schillen en voelde hij zich verantwoordelijk. Vanaf dat moment was Mountain House ook zijn huis.    

Kort nadat ze naar Caux waren geweest, kwam de muzikale revue ‘Song of Asia’ naar Nederland. Eén van de voorstellingen vond plaats in Scheveningen. In de pauze raakte Kees in gesprek met drie Maori-meisjes. Ze reageerden fel toen ze hoorden dat hij marineofficier was. Het bleken overtuigde pacifistes te zijn. Maar het gesprek ging wel verder. Ondanks dat ze het natuurlijk niet met elkaar eens werden, werd er wel goed naar elkaar geluisterd.  ‘En dat was in ieder geval voor mij de winst van het gesprek, waar ik nog steeds aan terugdenk als een belangrijk leermoment. Vanaf het moment dat ik bij de Marine begon heb ik me willen inzetten voor de vrede. De Maori meisjes hebben me duidelijk gemaakt, dat het omgaan met bewapening ook een andere kant heeft. Later ben ik onderscheid gaan maken tussen negatieve vrede en positieve vrede. Negatieve vrede is de voorkoming van oorlog. Dat is de taak van een krijgsmacht, zeker in een democratisch land als Nederland. Maar positieve vrede gaat verder. In geloofstaal heb je het dan over het meebouwen aan het Koninkrijk van God op deze aarde. Dan gaat het over verandering van motieven en mentaliteit, over verzoening, over vijanden tot vrienden maken, over bruggen bouwen in een sfeer van vertrouwen en respect. Dat is vredeswerk, waar ieder mens een taak in heeft en waar ieder mens voor zou moeten gaan. Zeker ook beroepsmilitairen. IC heeft me daarvan bewust gemaakt en me handvatten aangereikt om er mee aan het werk te gaan, te beginnen bij mezelf.’

Oost-Europa

Op 51-jarige leeftijd was Kees toe aan zijn functioneel leeftijdsontslag. Door zijn werk bij de Marine koesterde hij een lange wens om naar het Oostblok te gaan en daar de Russen te ontmoeten. Ter illustratie vertelt Kees over een voorval aan het einde van de jaren ’70. Tijdens de Koude Oorlog was het gebruikelijk dat schepen van de andere partij werden gevolgd als ze via de Noordzee naar de Atlantische Oceaan voeren. Als commandant van Hr. Ms. Jaguar kreeg Kees de opdracht om een Sovjetschip te begeleiden dat uit de Baltische wateren op weg was naar de Noordzee. De bemanningen van beide schepen bekeken elkaar door hun verrekijkers. De Klaipeda was een mooi schip, goed in de verf, slanke vorm met onder een camouflagezeil een lading voertuigen aan dek. De sfeer voelde wat grimmig aan. Op een gegeven moment besloot Kees om radiocontact te zoeken en zei in de microfoon: ‘Soviet ship Klaipeda, this is the captain of the Jaguar. Good morning. I think you have a good looking ship. Safe journey!’ Het antwoord kwam onmiddellijk: ‘Thank you very much, thank you!’ De sfeer was op slag veranderd. Vanaf de brugvleugels werd er naar elkaar gezwaaid. ‘Of het voorval heeft bijgedragen aan het beëindigen van de koude oorlog betwijfel ik’, aldus Kees, ‘maar het versterkte bij mij het besef dat de mensen in de Sovjetunie hetzelfde zijn als wij, met goede en onze slechte kanten. Alleen het systeem waarin ze leefden was anders.’

In 1990, een jaar na zijn afscheid van de Marine, kreeg Kees voor het eerst de kans om naar Oost-Europa te reizen. Het ging om de restauratie van een 350 jaar oud klooster in het stadje Jaroslaw in Polen. De bisschop van de regio had het plan opgevat om het klooster te gaan gebruiken als centrum voor ontmoeting en verzoening. Uiteindelijk bleek dit project te hoog gegrepen te zijn. Het is nu een opleidingsinstituut voor katholieke jongeren, maar op de muur bij het hoofdgebouw hangt nog steeds een bord waarop dank wordt uitgesproken aan de pioniers van Morele Herbewapening.

Foundations for Freedom

De belangstelling van Kees en Marina voor het voormalige Oostblok voerde hen in de loop der jaren verder naar het oosten. In 1994 werden ze uitgenodigd om te assisteren bij een cursus van Foundations for Freedom (F4F) in de buurt van Minsk, Wit-Rusland. De cursussen van F4F brengen zo’n 20 tot 30 deelnemers bij elkaar in een Oost-Europese stad om daar samen te zoeken naar zingeving en bewustwording. Het werd een bijzondere ervaring, die naar meer smaakte.

Twee jaar later werd Kees tijdens een F4F cursus in Litouwen door cursusleider Erik Andren gevraagd of hij en Marina er klaar voor waren om zelf een cursus te geven. Kees antwoordde dat hij dat niet zag zitten. Zoals zo vaak liep het toch anders. Tijdens een regionale bijeenkomst in Litouwen werden ze benaderd door drie meisjes uit Novosibirsk die vroegen of ze, bij afwezigheid van Erik Andren, een F4F cursus in Novosibirsk wilden leiden. Na het aanbod eerst te hebben afgewezen, besloten ze het toch te doen nadat de meisjes hen hadden overtuigd dat ze er wel degelijk klaar voor waren. Zo gaven Kees en Marina, samen met het Australische echtpaar Peter en Rosemary Thwaites, hun eerste F4F cursus in Novosibirsk. Ze zijn daarna nog een keer of vijf in Novosibirsk geweest, steeds op uitnodiging van rector Komarov van de Transport Universiteit. Tijdens een afscheidsetentje bij hem thuis zei hij dat hij met verschillende deelnemers van de cursus had gesproken en dat hij zijn steun voor het programma zou handhaven. ‘Het is zo belangrijk’, zei hij, ‘dat onze jeugd een nieuwe manier van geloof, waarheid en respect ontdekt.’

In die jaren gaven Kees en Marina één of twee keer per jaar zo’n cursus. Behalve in Novosibirsk waren ze ook in Lviv en de Krim in Oekraïne, en twee keer in Roemenië. De thema’s die aan bod kwamen zijn ook in de huidige situatie rond de Krim nog relevant, aldus Kees. Het ging onder andere over conflictoplossing, werken aan onderling vertrouwen en samenwerking, en de strijd tegen corruptie. Maar het belangrijkste deel van de cursus ging over de mens zelf: de eigen identiteit, innerlijke motivatie, de mogelijkheid die te veranderen en vanuit die persoonlijke verandering te werken aan een betere wereld.

Sierra Leone

Dit alles kwam ook terug in Sierra Leone, waar Kees en Marina van 2005 tot en met 2010 hebben gewerkt aan het introduceren van het programma ‘Moral Foundations for Democracy (MFD).’ Het  was ingericht als een ‘train the trainers’ cursus voor leger, politie en groepen uit de burgermaatschappij. Zij hebben het opgezet samen met enkele Deense kennissen uit het netwerk van IC en op initiatief van een Sierra Leoonse asielzoeker uit Denemarken. Na   zeven cursussen kon het intensieve project worden afgesloten met de kwalificatie van 40 mannen en vrouwen als facilitatoren van MFD cursussen en een compleet handboek, waarin de cursus tot in detail staat beschreven. In 2010 volgde het afscheid van de partners uit Sierra Leone en het programma draait nu op eigen kracht.

Zoals zo vaak was het ook deze keer een kwestie van zaaien, loslaten en groeien. ‘En soms is het ook een beetje oogsten, zoals vanmiddag, als ik mijn levensverhaal mag vertellen aan jullie, mijn vrienden en vriendinnen, mijn 6 kinderen en 5 kleinkinderen’, aldus Kees Scheijgrond.

Andries Jan Zijlstra